ޝަމްއާން ޖަލަށްލައި ގަވާއިދުތައް ބަދަލުކޮށް، އިނާޔަތްތައް ކަނޑާލުން: ކީއްވެ؟

ޖަލު ގޮޅިއަކުން އެއަރކޮންޑިޝަނެއް ނެގުމަކީ، ވަކިން ބަލާއިރު، އެއީ މާ ބޮޑު މައްސަލައެއް ކަމުގައި ނުފެނިދާނެއެވެ. ހަމައެފަދައިން، އާއިލީ ބައްދަލުވުންތައް ހަފުތާއަކު ދެ ފަހަރުން މަހަކު އެއް ފަހަރަށް މަދުކުރުމަކީ ވެސް، އޭގެ ޒާތުގައި ބޮޑު ބޭއިންސާފެއް ނޫންކަމަށް ބައެއް މީހުން ބުނާނެއެވެ.

ނަމަވެސް، މިއަދު ދިވެހި ރައްޔިތުންގެ ކުރިމަތީގައި އޮތް މައްސަލައަކީ މި ހާލަތްތަކަކީ އޭގެ ޒާތުގައި ހަރުކަށި ކަންތައްތަކެއްތޯ ނުވަތަ ނޫންތޯ ބެލުމެއް ނޫނެވެ. މައްސަލައަކީ، މިފަދަ ފިޔަވަޅުތަކަކީ ވަކި ފަރުދަކަށް އަމާޒުކޮށްގެން، އިސްތިސްނާ ގޮތެއްގައި އެޅި ފިޔަވަޅުތަކެއްތޯ ބެލުމެވެ.

ވަކި ގިންތިތަކެއްގެ ގައިދީންނަށް ހާއްސަ ރައްކާތެރިކަމެއް ލިބިދޭ ގަވާއިދުތަކެއް އޮވެފައި، މުހައްމަދު ޝައްމާން ވަހީދުގެ މައްޗަށް ހުކުމް ކުރިތާ ދެދުވަސް ތެރޭގައި އެ ގަވާއިދުތައް އުވާލާ ނުވަތަ ބަދަލުކޮށްފައިވާނަމަ، އެ ބަދަލުތަކަކީ އާންމު ސިޔާސަތެއް މުރާޖައާ ކުރުމުގެ ތެރެއިން ގެނައި ބަދަލުތަކެއްތޯ ނުވަތަ އޭނާގެ މައްސަލައާ ގުޅިގެން ގެނައި ބަދަލުތަކެއްތޯ ސުވާލުކުރުމުގެ ފުރިހަމަ ހައްގު ރައްޔިތުންނަށް ލިބިގެންވެއެވެ.

މިކަމުގައި ވަގުތާއި ހާލަތު މުހިންމެވެ.

ޝައްމާންގެ ޖަލުގެ ހާލަތަށް ބަދަލުތަކެއް އައީ، އޭނާ މީޑިއާއާ ވާހަކަދައްކައި، ސަރުކާރުގެ އިސްވެރިންނާ ދެކޮޅަށް ކުރިންވެސް ކޮށްފައިވާ ތުހުމަތުތައް ތަކުރާރުކުރި ދުވަހު އުމުރު ދުވަހުގެ ޖަލު ހުކުމެއް އިއްވުމަށްފަހުއެވެ. ކަރެކްޝަނަލް ސާވިސްގެ ވެބްސައިޓުން ގަވައިދު ރިމޫވް ކޮށްލީ އޭގެ ދެދުވަސް ފަހުންނެވެ. މި ކަންކަން ހިނގާދިޔަ ތަރުތީބަކީ އިއްތިފާގެއްތޯ ނުވަތަ ނޫންތޯ ކަށަވަރުކުރުމަށްޓަކައި ކަމާބެހޭ ފަރާތްތަކުގެ ދެފުށް ފެންނަ ސިޔާސަތެއް އޮތުން ކޮންމެހެން މުހިންމެވެ.

ބައިނަލްއަގުވާމީ އިންސާނީ ހައްގުތަކާބެހޭ ގާނޫނުތަކުން މިފަދަ ހާލަތްތަކުގައި މުހިންމު އިރުޝާދުތަކެއް ލިބިދެއެވެ. ދިވެހިރާއްޖެއިން ބައިވެރިވެފައިވާ 'އިންޓަނޭޝަނަލް ކޮވެނަންޓް އޮން ސިވިލް އެންޑް ޕޮލިޓިކަލް ރައިޓްސް' (ICCPR) ގެ 26 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ، ހުރިހާ އެންމެންނަކީ ގާނޫނުގެ ކުރިމަތީގައި ހަމަހަމަ ބައެއް ކަމަށާއި، އެއްވެސް ތަފާތުކުރުމެއް ނެތި ގާނޫނީ ރައްކާތެރިކަން ހަމަހަމަކަމާއެކު ލިބުމުގެ ހައްގު އެންމެންނަށް ލިބިގެންވާ ކަމަށެވެ.

ހަމައެފަދައިން، އިންސާނީ ހައްގުތަކާބެހޭ ބައިނަލްއަގުވާމީ މުއާހަދާ (UDHR) ގެ 7 ވަނަ މާއްދާގައިވެސް ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ އެންމެންނަކީ ގާނޫނުގެ ކުރިމަތީގައި ހަމަހަމަ ބައެއް ކަމަށެވެ.

ގައިދީންނަށް އަމަލުކުރަންޖެހޭ އދ. ގެ އެންމެ ދަށް މިންގަނޑުތައް ނުވަތަ 'ނެލްސަން މަންޑޭލާ ރޫލްސް' ގައި ބަޔާންކުރާ ގޮތުގައި، ޖަލުގެ ގަވާއިދުތައް ތަންފީޒުކުރަންވާނީ ވަކި ފަރާތަކަށް ނުޖެހި އެންމެންގެ މައްޗަށް ހަމަހަމަކޮށެވެ. އެ ގަވާއިދުގެ 2 ވަނަ އުސޫލުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ، ސިޔާސީ ނުވަތަ އެނޫންވެސް ފިކުރަކަށް ބަލައި އެއްވެސް ތަފާތުކުރުމެއް ނުގެންގުޅޭކަން ޖަލު އިދާރާތަކުން ކަށަވަރުކުރަންވާނެ ކަމަށެވެ. އަދި 1 ވަނަ އުސޫލުގައި ބަޔާންކުރަނީ، ހުރިހާ ގައިދީންނަކީވެސް އިންސާނުން ކަމުގައިވާތީ، އެމީހުންގެ ކަރާމާތަށް އިހުތިރާމްކޮށްގެން އަމަލުކުރަންޖެހޭނެ ކަމަށެވެ.

މި އުސޫލުތަކަކީ ޖަލުގެ ސިޔާސަތުތައް ބަދަލުކުރުމަށް ނުވަތަ ގަވާއިދުތައް މުރާޖައާކުރުމަށް ޖަލު އިދާރާތަކަށް އޮތް ހުރަހެއް ނޫނެވެ.

ނަމަވެސް، މި އުސޫލުތަކުން މަނާކުރަނީ އުސޫލެއް ނެތް ގޮތެއްގައި ވަކި މީހަކަށް އަމާޒުކޮށް ތަފާތުކުރުންތައް ގެންގުޅުމެވެ. ވަކި ގައިދީއަކަށް ނިކަމެތިކަން ލިބޭ ގޮތަށް ތަފާތުކުރުންތަކެއް ގެންގުޅޭކަމަށް ފެންނަ ހާލަތްތަކުގައި، އެ ތަފާތުކުރުންތަކަކީ އޮބްޖެކްޓިވް، ގާނޫނީ އަދި ބުއްދިއަށް ގަބޫލުކުރެވޭ ސަބަބުތަކެއްގެ މައްޗަށް ބިނާވެފައިވާ ކަންކަންކަން ސާބިތުކޮށްދިނުމުގެ މަސްއޫލިއްޔަތު އޮތީ ދައުލަތުގެ ބޮލުގައެވެ.

އެހެންކަމުން، ސުވާލަކީ މުހައްމަދު ޝައްމާން ވަހީދަށް ހާއްސަ އިނާޔަތްތަކެއް ލިބެންޖެހޭތޯ ނުވަތަ ނޫންތޯއެއް ނޫނެވެ. ސުވާލަކީ، އެންމެންގެ މައްޗަށްވެސް ހިނގަނީ އެއް ގަވާއިދުތަކެއްތޯ ކުރެވޭ ސުވާލެވެ.

ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ޑރ. މުހައްމަދު މުއިއްޒު ތަކުރާރުކޮށް ވިދާޅުވަމުން ގެންދަވަނީ، އެމަނިކުފާނުގެ ސަރުކާރުގައި ސިޔާސީ ގައިދީން ނުތިބޭނެ ކަމަށެވެ. އެ ޔަޤީންކަންތައްތަކަށް ގިނަ ދިވެހިން މަރުޙަބާ ކިޔާފައިވަނީ، ޖިނާއީ އަދުލުގެ ނިޒާމުގެ ތެރެއަށް ސިޔާސީ ނުފޫޒު ވަދެފައި އޮތް ދައުރު ފަހަނައަޅައި ގޮސްފައިވާނެ ކަމުގެ އުންމީދުގައެވެ.

ނަމަވެސް، މިއަދު ބައެއް ދިވެހިން ގަބޫލުކުރާ ގޮތުގައި ޝައްމާނާމެދު އަމަލުކުރެވެމުންދާ ގޮތަކީ އެ ވައުދަށް ކުރިމަތިވެފައިވާ އިމްތިހާނެކެވެ.

ކްރިމިނަލް ކޯޓުން މިހާރު ވަނީ ހުކުމް އިއްވާފައެވެ. އަދި ޝަރުއީ މަރުހަލާގެ ތެރެއިން އިސްތިއުނާފު ކުރުމުގެ ފުރުސަތު އަދިވެސް އެބައޮތެވެ. އެހެންނަމަވެސް، އިންސާފަކީ ހަމައެކަނި ކުށް ސާބިތުކުރުމާއި އަދަބު ކަނޑައެޅުމެއް ނޫނެވެ. އޭގެ އިތުރުން، އެއްވެސް ތަފާތުކުރުމެއް ނެތި، ކަނޑައެޅިފައިވާ ގާނޫނުތަކާއި ގަވާއިދުތަކާ އެއްގޮތަށް ގައިދީންނާމެދު އަމަލުކުރުންވެސް އިންސާފުގެ ތެރޭގައި ހިމެނެއެވެ.

ޖަލުގެ ހާލަތްތައް ބަޔާންކުރާ ގަވާއިދުތަކަށް ބަދަލު ގެނެސްފައިވަނީ ހަގީގަތުގައިވެސް ވަކި ފަރުދެއްގެ ހާލަތަށް ރިއާޔަތްކޮށް ކަމަށްވާނަމަ، އެއީ ހަމައެކަނި އިދާރީ ނިންމުމެއް ނޫނެވެ. އެއީ ގާނޫނުގެ ކުރިމަތީގައި އެންމެން ހަމަހަމަވުމާއި، އަދަބު ތަންފީޒުކުރުމުގައި ދައުލަތުން އިންސާފުވެރިވާންޖެހޭ މިންވަރާ މެދު ފުން ސުވާލުތަކެއް އުފެދޭނެ ކަމެކެވެ.

ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން ބަލާއިރު، މިއީ ހަމައެކަނި މުޙައްމަދު ޝައްމާން ވަޙީދާ ގުޅޭ މައްސަލައެއް ނޫނެވެ. މިއީ ދިވެހިރާއްޖޭގައި ގާއިމުކުރަން ބޭނުންވަނީ ކޮން ކަހަލަ އަދުލުގެ ނިޒާމެއްތޯ ކުރެވޭ ސުވާލެކެވެ.

އަދުލުގެ ނިޒާމަކަށް އާންމުންގެ އިތުބާރު ލިބެނީ ހަމައެކަނި ކުށްވެރިންނަށް އަދަބު ދީގެންނެއް ނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި، ކޮންމެ މީހަކީވެސް އެމީހެއްގެ ސިޔާސީ ފިކުރަށް، ދައްކާ ވާހަކައަކަށް ނުވަތަ އަމިއްލަ ހާލަތަށް ބެލުމެއްނެތި ދާޚިލީ އަދި ބައިނަލްއަގުވާމީ ގާނޫނުތަކުން ކަށަވަރުކޮށްދޭ ހަމަހަމަކަމާއި، ކަރާމާތާއި، އިންސާނިއްޔަތުކަމާއެކު މުއާމަލާތް ކުރެވޭ މީހެއްކަން ކަށަވަރުކޮށްދީގެންނެވެ.

އެއީ އިނާޔަތެއް ނޫނެވެ.

އެއީ ހައްގެކެވެ.