އާމްދަނީ އިތުރުވި ނަމަވެސް، ދައުލަތުގެ ޚަރަދުތައް އިންތިހާއަށް އިތުރުވެ ޑެފިސިޓް 4.4 ބިލިއަން ރުފިޔާއަށް އަރައިފި

މިނިސްޓްރީ އޮފް ފައިނޭންސް އެންޑް ޕަބްލިކް އެންޓަޕްރައިސަސް އިން އެންމެ ފަހުން އާންމުކުރި ހިސާބުތައް ދައްކާ ގޮތުގައި، 2026 ވަނަ އަހަރުގެ ފުރަތަމަ ނުވަ މަސް ދުވަހާއި އެއް ހަފުތާގެ ތެރޭގައި ސަރުކާރުން 35.98 ބިލިއަން ރުފިޔާ ޚަރަދުކޮށްފައިވާއިރު، އާމްދަނީ އާއި ހިލޭ އެހީގެ ގޮތުގައި ލިބިފައިވަނީ އެންމެ 31.57 ބިލިއަން ރުފިޔާއެވެ. އެއާއެކު ދައުލަތުގެ ބަޖެޓް ޑެފިސިޓް ވަނީ 4.42 ބިލިއަން ރުފިޔާއަށް އަރާފައެވެ.

އޮކްޓޯބަރު 8 ގެ ނިޔަލަށް އެ މިނިސްޓްރީން ނެރެފައިވާ "ވީކްލީ ފިސްކަލް ޑިވެލޮޕްމެންޓްސް" ރިޕޯޓުން ދައްކާ ގޮތުގައި، ވޭތުވެދިޔަ އަހަރުގެ މި މުއްދަތުގައި ރެކޯޑުކުރެވުނު 30.42 ބިލިއަން ރުފިޔާއާ އަޅާބަލާއިރު ޚަރަދު ވަނީ ގާތްގަނޑަކަށް 18.3 އިންސައްތަ އިތުރުވެފައެވެ. ނަމަވެސް، އާމްދަނީ އާއި ހިލޭ އެހީގެ ގޮތުގައި ލިބުނު މިންވަރު އިތުރުވެފައިވަނީ ކުރީ އަހަރުގެ 30.63 ބިލިއަން ރުފިޔާއާ އަޅާބަލާއިރު އެންމެ 3 އިންސައްތައެވެ.

އާމްދަނީ އިތުރުވާ މިންވަރާއި ޚަރަދު އިތުރުވާ މިންވަރުގެ ދެމެދުގައި އޮތް ފަރަގު ބޮޑުވަމުން ދިއުމަކީ، ޚާއްޞަކޮށް ބޮޑެތި ދަރަނިތައް ދައްކަންޖެހިފައިވުމާއި އާންމު އިންވެސްޓްމަންޓްތަކަށް ބޮޑު ހޭދައެއް ކުރަންޖެހިފައިވާ މި ދަނޑިވަޅުގައި، ސަރުކާރުގެ މާލީ އިސްތިރާތީޖީ ދެމެހެއްޓެނިވި ގޮތެއްގައި ކުރިއަށް ގެންދެވިދާނެތޯ ސުވާލު އުފެދޭ ކަމެކެވެ.

މި ހިސާބުތަކުން ސަރުކާރުގެ މާލިއްޔަތުގައި ބޮޑު ނުހަމަކަމެއް އޮތްކަން ހާމަވެއެވެ. އަހަރުން އަހަރަށް ބަލާއިރު އާމްދަނީ އާއި ހިލޭ އެހީ އިތުރުވެފައިވަނީ 931.5 މިލިއަން ރުފިޔާއިން ކަމަށްވިޔަސް، ޚަރަދުތައް ވަނީ ގާތްގަނޑަކަށް 5.57 ބިލިއަން ރުފިޔާއިން އިތުރުވެފައެވެ.

ޓެކްސް އާމްދަނީ ކުރީ އަހަރުގެ 22.72 ބިލިއަން ރުފިޔާއިން 7.4 އިންސައްތަ އިތުރުވެ، 24.39 ބިލިއަން ރުފިޔާއަށް އަރާފައިވެއެވެ. ނަމަވެސް، ޓެކްސް ނޫން އާމްދަނީ ވަނީ 7.62 ބިލިއަން ރުފިޔާއިން 6.66 ބިލިއަން ރުފިޔާއަށް ދަށްވެފައެވެ. މިއީ ގާތްގަނޑަކަށް 12.7 އިންސައްތައިގެ ދަށްވުމެކެވެ.

ޖުމްލަ ހިސާބުތަކަށް ބަލާއިރު، ޚަރަދުތައް އިންތިހާއަށް އިތުރުވަމުން ދިޔަ ނަމަވެސް، ޓެކްސް އާމްދަނީ އިތުރުވުމަކުން ދައުލަތުގެ ޖުމްލަ އާމްދަނީއަށް އެކަށީގެންވާ ކުރިއެރުމެއް ލިބިފައިނުވާކަން އެނގެއެވެ.

ރިކަރަންޓް (ހިންގުމުގެ) ޚަރަދު ވަނީ 31.05 ބިލިއަން ރުފިޔާއަށް އަރާފައެވެ. މިއީ ޖުމްލަ ޚަރަދުގެ ގާތްގަނޑަކަށް 86 އިންސައްތައެވެ. ވޭތުވެދިޔަ އަހަރުގެ މި މުއްދަތުގައި މި ޚަރަދު ހުރީ 26.19 ބިލިއަން ރުފިޔާގައެވެ.

އިދާރީ އަދި ހިންގުމުގެ ޚަރަދުތައް 15.29 ބިލިއަން ރުފިޔާއިން 18.93 ބިލިއަން ރުފިޔާއަށް އުފުލިފައިވާއިރު، މިއީ ގާތްގަނޑަކަށް 23.8 އިންސައްތައިގެ އިތުރުވުމެކެވެ.

މުސާރައާއި އުޖޫރަ އަދި ޕެންޝަނަށް ކުރި ޚަރަދުވެސް ވަނީ އިތުރުވެފައެވެ. އެގޮތުން ކުރީ އަހަރުގެ 10.88 ބިލިއަން ރުފިޔާއާ އަޅާބަލާއިރު އެ އަދަދު މިހާރު ވަނީ 12.05 ބިލިއަން ރުފިޔާއަށް އަރާފައެވެ.

ޚާއްޞަކޮށް އާމްދަނީ އިތުރުވާ ނިސްބަތް ނިސްބަތުން ދަށްކޮށް ހުރިއިރު، ދައުލަތް ހިންގުމުގެ ރިކަރަންޓް ޚަރަދުތައް ކޮންޓްރޯލް ކުރުމުގައި ސަރުކާރު ކާމިޔާބުވެފައިވަނީ ކިހާވަރަކަށްތޯ މި ހިސާބުތަކުން ސުވާލު އުފެދެއެވެ.

ޖުމްލަ ޚަރަދު ބޮޑުތަނުން އިތުރުވި ނަމަވެސް، ޕަބްލިކް ސެކްޓަރ އިންވެސްޓްމަންޓް ޕްރޮގްރާމް (ޕީއެސްއައިޕީ) ގެ ދަށުން ކުރި ޚަރަދު ވަނީ ވޭތުވެދިޔަ އަހަރުގެ މި މުއްދަތުގައި ހުރި 6.12 ބިލިއަން ރުފިޔާއިން މި އަހަރު 4.81 ބިލިއަން ރުފިޔާއަށް ދަށްވެފައެވެ. މިއީ ގާތްގަނޑަކަށް 21.4 އިންސައްތަ ނުވަތަ 1.31 ބިލިއަން ރުފިޔާގެ ދަށްވުމެކެވެ.

ޕީއެސްއައިޕީ އަކީ ސަރުކާރުގެ މެނިފެސްޓޯއާ ނުވަތަ ތަރައްޤީގެ ޕްލޭންތަކާ ގުޅިފައިވާ މަޝްރޫޢުތައް ހިމެނޭ ދާއިރާއަށް ވާތީ، މި ދާއިރާގެ ޚަރަދުތައް މިހާ ބޮޑަށް ދަށްވުމަކީ ޚާއްޞަ ސަމާލުކަމެއް ދޭންޖެހޭ ކަމެކެވެ.މި ދަށްވުމާއެކު، މަޝްރޫޢުތައް ތަންފީޒުކުރެވެމުންދާ ދުވެއްޔާއި، ސަރުކާރުގެ ތަރައްޤީގެ ވަޢުދުތައް ޢަމަލީ ގޮތުން ހިންގޭ ޚަރަދުތަކަށް ބަދަލުކުރުމުގެ ޤާބިލުކަމާމެދު ސުވާލު އުފެދެއެވެ.

ޕީއެސްއައިޕީގެ ދަށުން ދަތުރުފަތުރުގެ އުމްރާނީ ވަސީލަތްތަކަށް ކުރި ޚަރަދު ވަނީ 4.01 ބިލިއަން ރުފިޔާއިން 1.93 ބިލިއަން ރުފިޔާއަށް ދަށްވެފައެވެ. މިއީ 51 އިންސައްތައަށްވުރެ ބޮޑު ދަށްވުމެކެވެ.

ދަނޑުވެރިކަމާއި މަސްވެރިކަމުގެ ދާއިރާއަށް ކުރި ޚަރަދު ވަނީ 145.9 މިލިއަން ރުފިޔާއިން 64.6 މިލިއަން ރުފިޔާއަށް ދަށްވެފައެވެ.

ތިމާވެށި ރައްކާތެރިކުރުމަށް ކުރި ޚަރަދުވެސް ވަނީ 497.6 މިލިއަން ރުފިޔާއިން 176.3 މިލިއަން ރުފިޔާއަށް ވަރަށް ބޮޑަށް ދަށްވެފައެވެ. މޫސުމަށް އަންނަ ބަދަލުތަކުން އަރައިގަތުމަށާއި ހޭނުމަށް ކުރި ޚަރަދު 232.6 މިލިއަން ރުފިޔާއިން 55.3 މިލިއަން ރުފިޔާއަށް ދަށްވެފައިވާއިރު، ފެނުގެ ވަސީލަތްތައް ބެލެހެއްޓުމަށް ކުރި ޚަރަދު ވަނީ 79.6 މިލިއަން ރުފިޔާއިން 22.1 މިލިއަން ރުފިޔާއަށް ދަށްވެފައެވެ.

މި ހިސާބުތަކަކީ، ޚާއްޞަކޮށް އިޤްތިޞާދު ސިންދަފާތުކުރުމަށާއި ރާއްޖޭގެ ތިމާވެށީގެ ވިލުންތެރިކަމަށް މުހިންމު ދާއިރާތަކުގައި، ތަރައްޤީގެ އިސްކަންދޭ ކަންކަން ބޭނުންވާ ދުވެލީގައި ތަންފީޒުވަމުންދޭތޯ ކަންބޮޑުވުން އުފެދޭ ކަންކަމެވެ.

އިޖުތިމާޢީ ބޯހިޔާވަހިކަމުގެ ޚަރަދު އިތުރުވި ނަމަވެސް، އެންމެ މުހިންމު ސުވާލަކީ ޙަވާލުކުރެވޭ މިންވަރު

ޕީއެސްއައިޕީގެ ދަށުން އިޖުތިމާޢީ ބޯހިޔާވަހިކަމަށް ކުރި ޚަރަދު ވަނީ 334 މިލިއަން ރުފިޔާއަށް އަރައިފައެވެ. މިއީ މިދިޔަ އަހަރުގެ މި މުއްދަތުގައި ޚަރަދުވި 268.5 މިލިއަން ރުފިޔާއަށްވުރެ އިތުރު ޢަދަދެކެވެ. ބޯހިޔާވަހިކަމާއި މުޖުތަމަޢުގެ ވަސީލަތްތަކަށް ކުރި ޖުމްލަ ޚަރަދު ވަނީ 473.8 މިލިއަން ރުފިޔާއިން 636.9 މިލިއަން ރުފިޔާއަށް އިތުރުވެފައެވެ.

މި އިތުރުވުން ފާހަގަކޮށްލެވުނު ނަމަވެސް، ހަމައެކަނި ޚަރަދުގެ ހިސާބުތަކަކުން ބޯހިޔާވަހިކަމަށް އިންތިޒާރުކުރަމުންދާ ޢާއިލާތަކަށް ނިންމައި، ޙަވާލުކޮށްފައިވާ ނުވަތަ އެކަށީގެންވާ އަގުތަކެއްގައި ލިބޭނެ ގޮތް ހަދައިދީފައިވަނީ ކިތައް ހައުސިންގ ޔުނިޓް ކަމެއް ސާފެއް ނުވެއެވެ.

މި ދާއިރާއިން ސަރުކާރުގެ މަސައްކަތް ވަޒަންކުރަން ޖެހޭނީ، ޙަޤީޤަތުގައި ރައްޔިތުންނާ ޙަވާލުކުރެވުނު ބޯހިޔާވަހިކަމުގެ މިންވަރާއި، އެތަންތަނުގެ އަގުހެޔޮކަމާއި، އަދި ބޯހިޔާވަހިކަމަށް ބޮޑު ޚަރަދެއް ކުރަންޖެހިފައިވާ ޢާއިލާތަކުގެ ބޭނުންތައް ފުއްދައިދެވުނު މިންވަރެއްގެ މައްޗަށް ބަލައިގެންނެވެ.

މި ރިޕޯޓުގައިވާ ގޮތުން ލޯނު އަނބުރާ ދެއްކުމަށް 10.10 ބިލިއަން ރުފިޔާ ހޭދަވެފައިވެއެވެ. މިދިޔަ އަހަރުގެ މި މުއްދަތުގައި މި ޢަދަދު ހުރީ 4.51 ބިލިއަން ރުފިޔާގައެވެ.

ފައިނޭންސިންގ އަދި އިންޓްރެސްޓްގެ ޚަރަދުތައް ހުރީ 3.80 ބިލިއަން ރުފިޔާގައެވެ. މިއީ 2025 ގެ މި މުއްދަތާ އަޅައިބަލާއިރު 4.01 ބިލިއަން ރުފިޔާއިން ދަށް އަދަދެކެވެ.

އޮކްޓޯބަރު 13 ގައި އަދާހަމަކޮށްފައިވާ މި ރިޕޯޓުގެ ދަރަނީގެ ތާވަލަށް ބަލާއިރު، އޮކްޓޯބަރު 5 ގެ ނިޔަލަށް ދައްކަންޖެހޭ ދައުލަތުގެ ސެކިއުރިޓީޒްގެ ޢަދަދު ވަނީ 100.43 ބިލިއަން ރުފިޔާއަށް އަރައިފައެވެ.

މި އިލްތިޒާމުތަކުގެ ބޮޑުމިނުން ދައްކުވައިދެނީ ދައުލަތަށް ކުރިމަތިވެފައިވާ މާލީ ފިއްތުންތަކެވެ. ރިޕޯޓުގެ މައިގަނޑު ފިސްކަލް ބެލެންސް ހިސާބުކުރުމުގައި ލޯނު އަނބުރާ ދެއްކުން ޚަރަދުގެ ގޮތުގައި ވަކިން ހިމަނާފައިވީ ނަމަވެސް، ސަރުކާރުގެ ޖުމްލަ ފައިނޭންސިންގ ބޭނުންތަކަށާއި ކޭޝް މެނޭޖްމަންޓަށް މިއީ އަދިވެސް ވަރަށް މުހިންމު ކަންކަމެވެ.

މިދިޔަ އަހަރުގެ މި މުއްދަތުގައި ގެއްލުންތަކާއި އުނިކުރި ޢަދަދު (ރައިޓް-އޮފްސް) 21.3 މިލިއަން ރުފިޔާގައި ހުރިއިރު، މި ރިޕޯޓުގައި އެ އަދަދު ހުރީ 71.5 މިލިއަން ރުފިޔާގައެވެ.

މިއީ ގާތްގަނޑަކަށް 236 އިންސައްތައިގެ އިތުރުވުމެކެވެ. މި ގެއްލުންތައް މެދުވެރިވި ސަބަބުތައް ރިޕޯޓުގައި ބަޔާންކޮށްފައި ނުވި ނަމަވެސް، މި އިތުރުވުމަކީ އިތުރަށް ބަލައި ތަޙުޤީޤުކުރަންޖެހޭ އަދި ދައުލަތުގެ ފައިސާއާމެދު މާލީ ކޮންޓްރޯލް ވަރުގަދަކުރުމާއި ދެފުށްފެންނަ މިންވަރު އިތުރުކުރުމުގެ ބޭނުންތެރިކަމާމެދު ސުވާލު އުފެދޭ ކަމެކެވެ.

އިޤްތިޞާދީ ޙަރަކާތްތަކާއި ދައުލަތުގެ އިންވެސްޓްމަންޓްތައް ކުރިއަށްދާ ކަމުގެ ހެއްކެއްގެ ގޮތުގައި، ޓެކްސް އާމްދަނީ އިތުރުވުމާއި ވަކި ޢާންމު ޚިދުމަތްތަކަކަށް ކުރާ ޚަރަދު އިތުރުވެފައިވާކަން ސަރުކާރަށް ފާހަގަކުރެވިދާނެއެވެ. ނަމަވެސް، އެންމެ ފަހުގެ މާލީ ހިސާބުތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި އާމްދަނީއަށް ވުރެ ޚަރަދު އިތުރުވާ މިންވަރު ވަރަށް ބޮޑަށް އަވަސްވެފައިވާއިރު، ޖުމްލަ ޕީއެސްއައިޕީ ޚަރަދުތައް ވަނީ ދަށަށް ގޮސްފައެވެ.

ޖުމްލަ އާމްދަނީ އާއި ހިލޭ އެހީގެ ގޮތުގައި 31.57 ބިލިއަން ރުފިޔާ ލިބިފައިވާއިރު، ޚަރަދު 35.98 ބިލިއަން ރުފިޔާއަށް އަރައި، 4.42 ބިލިއަން ރުފިޔާއިން ބަޖެޓު ޑެފިސިޓްވުމަކީ ދަޢުލަތުގެ މާލިއްޔަތަށް ކުރިމަތިވެފައިވާ ގޮންޖެހުންތައް ހާމަކޮށްދޭ ކަމެކެވެ.

މައިގަނޑު ސުވާލަކީ ހަމައެކަނި ސަރުކާރަށް ލިބޭ ނުވަތަ ސަރުކާރުން ކުރާ ޚަރަދުގެ ޢަދަދެއް ނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި، ދަޢުލަތުގެ ޚަރަދުތަކަކީ ދެމެހެއްޓެނިވި ޚަރަދުތަކެއްތޯ އާއި، ތަރައްޤީގެ މަޝްރޫޢުތައް ވަގުތަށް ނިންމައި ޙަވާލުކުރެވެމުންދޭތޯ އަދި ދަޢުލަތާ ޙަވާލުކުރެވިފައިވާ ވަސީލަތްތަކުން ރައްޔިތުންނަށް ޙަޤީޤީ ފައިދާތަކެއް ލިބެމުންދޭތޯ ކުރެވޭ ސުވާލެވެ.